Międzyuczelniane Forum Naukowe

[JAR]

Jacek Andrzej Rossakiewicz

Recenzja książki Margrit Kennedy
Pieniądz wolny od inflacji i odsetek
Wydawnictwo Zielone Brygady
Kraków 2004
(książka dostępna także w internecie)

W STRONĘ RZETELNEJ EKONOMII

Jeśli ekonomia ortodoksyjna jest na fałszywej drodze, to błędów trzeba szukać w niedostatecznej jasności i ogólności jej przesłanek, a nie w nadbudowie, która została wzniesiona z wielką dbałością o poprawność logiczną [1].
John Maynard Keynes


Niespełna siedemdziesiąt lat temu John Maynard Keynes rozważał konieczność zmian w myśleniu ekonomicznym. Jego dzieło Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza dokładnie określało niedostatki ekonomii klasycznej; zerwanie więzi ekonomii z rzeczywistością. Wieź ta jest niezbędna dla ekonomii, tak samo jak dla każdej innej nauki. Bez tej więzi ekonomia obumiera lub przeradza się w myślenie oderwane od ludzkich potrzeb, realizujące jakąś urojoną ideę. Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza jest świadectwem takiej dramatycznej walki ekonomisty o pozbycie się ekonomicznych złudzeń. Zacytujmy ponownie samego Keynes’a, który był świadom swoich dążeń:

Opracowanie tej książki było dla mnie długą walką o wyzwolenie się z utartych sposobów myślenia i wyrażania. Czytanie jej musi być podobną walką dla większości czytelników, jeżeli atak autora ma być uwieńczony powodzeniem. Przedstawione tutaj tak mozolnie poglądy są niezmiernie proste i powinny być oczywiste. Trudność polega nie na nowości idei, ale na tym, żeby się wyzwolić od starych poglądów, które są głęboko zakorzenione w każdym, kto otrzymał takie wychowanie jak większość z nas [2].

Keynes przedstawił w swoim dziele wiele niekonsekwencji i ograniczeń klasycznej ekonomii, ale nie wyzwolił się do końca z jej intelektualnej aury. Akceptował dodatnie oprocentowanie kont jako użyteczny mechanizm ekonomiczny. To sprawiło, że pomimo swoich wysiłków pozostał w intelektualnych okowach ekonomii klasycznej. Idea rzetelnej ekonomii musiała zaczekać na innych ludzi, którzy podejmą się trudnego zadania wyprowadzenia ekonomii z pułapki, jaką stanowi oprocentowanie pieniędzy.

Nowym rozdziałem w realizacji tego zadania jest książka Margrit Kennedy Pieniądz wolny od inflacji i odsetek. W książce tej przedstawione są początki myśli ekonomicznej ukazującej negatywny wpływ oprocentowania na gospodarkę i życie społeczne. Analiza rozpoczyna się od prezentacji dokonań Sylvio Gesell’a, myśliciela i ekonomisty stosunkowo mało znanego Polakom, a przecież jakże zasługującego na poznanie. Jego dokonania porównuje się i przeciwstawia jednocześnie, dokonaniom Karola Marksa. O ile Marks skoncentrował się na teorii wartości dodatkowej i na „wyzysku” pracowników przez pracodawcę, to Gesell ukazał drugoplanowość tej praktyki wobec procesu redystrybucji bogactwa za pomocą odsetek. W istocie wyzysk robotników jest wtórny wobec konieczności spłaty oprocentowanego kredytu zaciągniętego przez przedsiębiorcę i wymusza na przedsiębiorcy zawłaszczanie części wartości dodatkowej. Ten mechanizm nie wyczerpuje korzyści, jakie nieliczna grupa ludzi czerpie z oprocentowania, oczywiście kosztem ogółu społeczeństwa, czyli większości z nas, bowiem odsetki, jeżeli nie zmniejszają pensji pracownika, zawarte są w cenie towarów. W książce Margrit Kennedy ukazane są złudzenia, jakie najczęściej mamy na temat ekonomii, bankowości i oprocentowanego kredytu. Poznanie ich to wyzwolenie się ze złudzeń i początek świadomości ekonomicznej.

Książkę rozpoczyna interesujące przedstawienie i porównanie rodzajów wzrostu. Typowy dla oprocentowania wzrost wykładniczy znajduje się w opozycji do wzrostu jakościowego, jaki odpowiada między innymi wzrostowi organizmów biologicznych. Ukazana jest także procentowa zawartość odsetek w cenie towarów i usług. Ludzie zazwyczaj nie są świadomi tego, iż płacąc za towar płacą jednocześnie odsetki. Nie przypuszczają także, kto czerpie z tego korzyści, a mechanizmy te są podstawą majątkowego rozwarstwiania się wspólnoty.

Złudzeniem jakiego Margrit Kennedy nie sprostowała w swojej książce, jest twier-dzenie, iż to odsetki wprawiają świat w ruch. Nie jest to prawda, gdyż ludzie pracują w celu zaspokojenia swoich potrzeb. Coraz lepsze i pełniejsze zaspokojenie potrzeb stanowi naturalny bodziec do pracy i wynalazczości. Uświadomienie sobie tego jest dobrym rozwiązaniem, bowiem dzisiaj w celu zaspokojenia potrzeby życiowego komfortu trzeba zwolnić tempo, cieszyć się smakiem życia, a nie tracić go w pogoni za bogactwem. Oprocentowanie natomiast to coś w rodzaju „bicza”, który powoduje, że ludzie pracują szybciej i więcej niż by chcieli. Nie ma w tym nic dziwnego, skoro muszą zarobić na odsetki, czyli utrzymać tych, którzy nie chcą pracować na siebie i którzy uważają, że na nich „pracują ich pieniądze”. Kennedy świetnie obnaża fałsz twierdzenia, że „pieniądze pracują”. Oprocentowanie oczywiście wymusza aktywność gospodarczą, ale aktywność ta jest gorączkowa, odbiera życiu smak i prowadzi do kryzysów ― wówczas kiedy bankier nagle wstrzymuje kredytowanie. W swojej książce Margrit Kennedy identyfikuje także źródła inflacji i jej powiązanie z oprocentowaniem.

Po opisie negatywnych zjawisk współczesnej ekonomii następuje propozycja naprawy wadliwego, nie humanitarnego i nie ekologicznego systemu finansowego, bazująca na teore-tycznych propozycjach Sylvio Gesell’a. Dodatnie oprocentowanie kont i kredytów zostaje w teorii Gesell’a zastąpione pieniądzem oprocentowanym ujemnie. Pieniądz, tak jak prawie wszystkie towary podlegające starzeniu i konsumpcji, traciłby na wartości. Takie odwartościowanie pieniądza wpływa na ludzką niechęć do jego przetrzymywania (tezauryzacji). Pieniądz krąży szybciej i przyczynia się do łatwiejszego zaspokojenia potrzeb ludności. Taki pieniądz wręcz przyczynia się do powstawania dobrobytu, jak zostało to wykazane w nielicznych eksperymentach zakończonych przed czasem z powodu ingerencji lichwiarzy, a dokładnie rządów znajdujących się pod ich wpływem. Kennedy podaje nowe propozycje na wprowadzenie i funkcjonowanie terminowego pieniądza w społeczeństwie.

Analizując ― począwszy od średniowiecza ― dotychczasowe doświadczenia monetarne w zakresie „znikającego pieniądza” autorka stwierdza, że ludzie na dłuższą metę nie lubią takich „psujących się pieniędzy”. Czyżby one także były tym „biczem”, który ludzi zmusza do większej aktywności? Nie jest tak, bowiem w przypadku pieniądza oprocentowanego ujemnie nie rośnie dług, nie trzeba go spłacać, coraz większą ilością pieniądza, nie utrzymuje się także poprzez płacenie odsetek, innych ludzi, którzy nie chcą pracować. Owszem człowiek musi nieustannie pozyskiwać pieniądz, co wymaga pracy, ale jest to odzwierciedlenie naturalnej konieczności życiowej, przed którą nie należy uciekać. Protest ludzi przeciwko pieniądzom terminowym i powrót do pieniądza bezterminowego zlikwidował w średniowiecznych Niemczech okres prosperity i pogrążył społeczeństwo w stagnacji. Bezterminowy pieniądz sprawia ponadto, że władzę we wspólnocie przejmują ci, którzy potrafią zgromadzić taki trwały pieniądz. Jest to geneza znanego twierdzenia, iż „źródłem kapitału jest oszczędność”. Wspólnota, która sama emitowała pieniądz dla siebie, a musiała to robić regularnie w przypadku pieniądza terminowego – traci ten przywilej w przypadku pieniądza bezterminowego na rzecz ludzi, którzy dysponując dużą ilością trwałego pieniądza są zdolni przy jego użyciu kształtować stosunki finansowe. Ludzie ci nie mogąc (lub nie chcąc) emitować pieniędzy są zainteresowani pomnażaniem ich poprzez oprocentowane pożyczki. Pojawia się lichwa mocno zakorzeniona w systemie finansowym.

Dzisiaj, kiedy lichwa opanowała niemal cały świat i stała się zachowaniem uznawanym za rzecz normalną, (pomimo, że wad jej nie ubyło) warto wrócić do tradycji pieniądza terminowego. Trzeba przyjrzeć się powtórnie jego właściwościom i pożytkom, jaki z nich płynie. Jednak najważniejszą zmianą, jakiej powinno się dokonać jest odbudowanie zdolności społeczeństwa do emisji pieniądza. To właśnie emisja pieniądza jest gwarancją suwerenności i autonomii współczesnego społeczeństwa. Bez dojrzałości do takiej emisji i bez jej prowadzenia, pieniądz terminowy nie przyda się na nic, a może nawet stać się przekleństwem, tym większym im szybciej znika [3]. Tak więc to w emisji pieniądza w odpowiedniej ilości tkwi tajemnica gospodarczego powodzenia i dobrego systemu finansowego. Ujemne oprocentowanie może pomóc w realizacji społecznych zamierzeń i w kontrolowaniu inflacji, kiedy spada poziom produkcji. Ale nie jest ono konieczne i może zostać zastąpione zwykłym tolerowaniem niewielkiej inflacji. Podczas inflacji tracą głównie ci, którzy zgromadzili duże ilości pieniądza i tezauryzują go bezużytecznie. Ujemne „oprocentowanie” pojawia się wówczas automatycznie i nie trzeba go wywoływać intencjonalnie przy użyciu kłopotliwych operacji.

Natomiast dodatniego oprocentowania pieniądza mądra wspólnota będzie unikała jak ognia, gdyż przynosi jej ono nie tylko wyzysk, ale i zniewolenie. O tych właśnie sprawach, przystępnym językiem i w sposób bardzo klarowny mówi książka Margrit Kennedy, którą gorąco polecam.


Jacek Andrzej Rossakiewicz


A wy co sądzicie o książce M. Kennedy lub o recenzji?
____________________________
[1] John Maynard Keynes, Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, Warszawa 1985, s. 25. Ekonomią ortodoksyjną nazwał tutaj Keynes angielską ekonomię liberalną. Pisząc o dbałości o poprawność logiczną Keynes miał na myśli takich ekonomistów angielskich jak Alfred Marshall (1842-1924) i Arthur Pigou (1887-1959).
[2] Tamże, s. 28. (Wychowanie oznacza tutaj właśnie wyznawanie liberalnych poglądów ekonomicznych).
[3] Przekonali się o tym mieszkańcy starożytnego Egiptu w czasie głodu, kiedy obowiązywał oprocentowany ujemnie pieniądz wyrażony w zbożu: 1 worek z 10, co 6 miesięcy wypadał z zapisu jako koszt przechowywania ziarna. To nam daje 20% roczne opodatkowanie pieniądza i jego całkowity brak po pięciu latach u rolników, którzy nie osiągają dochodów z powodu suszy. (Jest tu ukazane prawdziwe niebezpieczeństwo ujemnego oprocentowania zwanego obecnie demurrage). Brak emisji dodatkowych ilości pieniądza sprawił, że egipski lud musiał sprzedać swoje bydło, a kiedy i to nie wystarczyło popadł w niewolę u faraona. (1 Moj. 41:47-57, 47:11-27). Dzisiaj podobny efekt można uzyskać zaprzestając emisji pieniądza, (co oznacza de facto wprowadzanie deflacji), podnosząc podatki i kreując oprocentowany dług (kredyt) zamiast pieniądza.
_________________
Jacek Andrzej Rossakiewicz, Demokracja Finansowa.
Zobacz: www.demokracja-finansowa.pl

[ggolob]

Książki nie miałem okazji mieć w ręku. Czytając jednak recenzję odniosłem wrażenie, że mamy do czynienia z książką, trochę filozoficzną. Co by się stało, np. gdyby zamienić "dodatnie oprocentowanie" - "ujemnym". Sądzę, że po prostu zmianą reguł, do których pewnie po jakimś czasie wszyscy by się dostowali i działali podobnie jak dotychczas, tj. zgodnie z naturą człowieka, który chce być mądrzejszy, mieć więcej itd. To natura człowieka jest w pierwszej kolejności funkcją pewnych działań, a dopiero później ustalone reguły gry. Może dość powierzchownie odnosząc się do trudnych ekonomiczno-filozoficznych wywodów, wydaje mi się, że odwracają pewne zasady nie uciekniemy od ciemnej strony rzeczywistości - określonej w ostatnim zdaniu przytoczonej recenzji jako wyzysk i zniewolenie. Nie ma obiektywnej wolności, tak jak nie ma i nie będzie w ten sam sposób postrzeganej sprawiedliwości.
_________________
Grzegorz

[Gość]

Oprocentowanie ujemne to idea, która pojawia się coraz częściej. Oprócz omawianej książki Margrit Kennedy z 1989 roku, patrz: "Regional Currencies" z roku 2003, którą Kennedy napisała wraz z Bernardem A. Lietaer’em. (tłumaczenie na polski zostało dokonane, tłumacz szuka wydawcy lub sponsora) oraz np. w działalności Fundacji Strohalm, która ma już nawet wydrukowane międzynarodowe banknoty przystosowane do oprocentowania ujemnego (miejsce na znaczki-hologramy opłaty aktualizacyjnej).
Wraz z rosnącym sprzeciwem wobec „znikania” pieniędzy z rynku na skutek oprocentowania dodatniego i problemami, jakie rodzą wysokie stopy procentowe, szuka się mechanizmów skłaniających ludzi do obrotu i wymiany. Oprocentowanie ujemne pojawia się wraz z ideą pieniądza lokalnego (waluty komplementarne) szczególnie w Niemczech, gdzie od stycznia 2005 roku ma ruszyć kilka walut komplementarnych.
Oprocentowanie ujemne rodzi jednak nowe problemy: łatwość deflacji, która przy wstrzymaniu emisji (lub aktualizacji pieniądza) rodzi się automatycznie i może prowadzić do
jeszcze szybszego „znikania” pieniądza. Przy oprocentowaniu ujemnym finansowa władza emitentów jest większa, nie tylko kreują oni pieniądz, ale także decydują o jego trwaniu.
Rodzi się pytanie, co nastąpi szybciej: czy uspołecznienie emisji pieniądza (lokalne waluty komplementarne), czy zmiana zasad w systemie centralnym na bardziej restrykcyjny, po społecznej akceptacji oprocentowania ujemnego.
Ja osobiście sadzę, że niestety to drugie, a wtedy żegnajcie nadzieje na większą sprawiedliwość społeczną. Tendencja do społecznej kontroli może zyskać nowe, bardziej skuteczne narzędzie.

Tak więc przyszłość pokaże, czy powstanie podwójny system finansowy: ten dotychczasowy oprocentowany dodatnio i ten nowy oprocentowany ujemnie.

Rodzi się także potrzeba wypracowania waluty neutralnej, w której ilość pieniędzy będzie emitowana proporcjonalnie do ilości powstających dóbr: produkowanych towarów lub świadczonych usług, a zasady emisji będą jawne i czytelne (demokracja finansowa). Kończąc ten - nieco futurologiczny – wątek, warto zastanowić się nad obecną praktyką emisji pieniądza /lub jej braku/ i potrzebą weryfikacji zasad emisji z oprocentowania na klasyczną emisję pieniądza – dzisiaj już niemal zapomnianą i traktowaną jako tabu. (A może się mylę w swojej ocenie?) Jakie dziś panują kryteria emisji pieniądza?

[JAR]

Powyższa wypowiedz jest moja. Nie zauważyłem, że nie zostałem zalogowany.

Jacek A. Rossakiewicz
_________________
Jacek Andrzej Rossakiewicz, Demokracja Finansowa.
Zobacz: www.demokracja-finansowa.pl

[Kuba W.]

Interesuja mnie 2 sprawy, jak w systemie oprocentowania ujemnego wygladało by oszczedzanie oraz kredyt.

Czy pieniądz zdeponowany w banku też był by oprocentowany ujemnie ? Czy odsetki wynosiły 0% by nic nie stracić ?
Jak skutecznie oczszędzać skoro nie można oszczędzać w pieniądzu (jest to najwygodniejszy sposób z racji tego że jest to powszechnie akceptowany ekwiwalent?

Jak do oprocentowania ujemnego ma sie kredyt, też był by oprocentowany ujemnie (?!) czy odsetki wynosiły by 0%.
Wiadomo że kredyty sa niezbędne dla rozwijania się oraz prowadzenia niektórych przedsięwzięć, ale co wtedy gdy liczba chętnych na kredyt będzie większa niż środki zdeponowane w banku co przy braku oprocentowania dodatniego jest bardzo prawdopodobne ?

Jest jeszcze jedna sprawa mianowicie pokrywanie deficytu budżetowego.
Skoro nie można by było zastosować obligacji z racji ich oprocentowania dodatniego skąd brać pieniądze by pokryć deficyt. Nie możemy założyć że go nie będzie.

[JAR]

Należałoby zajrzeć do konkretnych programów emisji.
Informacja o nich jest zawarta w temacie WALUTY REGIONALNE

[Patryk Koć]

[JAR]

[Kuba W.]

Moim zdaniem minimalne oprocentowanie dodatnie jest optymalnym rozwiązaniem, zaznaczam optymalnym a nie idealnym.
Żyjemy w kapitaliźmie, a więc udostępnienie swoich pieniędzy to udostępnianie kapitału za co należy sie zapłata w postaci minimalnego procentu (rzędu 1% tak aby trzeba mieć naprawde spory kapitał by wyżyć z samego procentu, a i to zjawisko nie wiem dlaczego wiele osób tak kłuje w oczy, to tak jakby ktoś wypożyczał kasety z filmami, im ma ich więcej tym wiecej zarobi. A że ktoś płaci odsetki od kredytu to jest to jego zapłata za przyspieszony rozwój, zyskuje on, wierzyciel jak i cała gospodarka dzieki nowym miejscom pracy powstałym dzieki kredytowi).
Gdyby waluta była terminowa (oprocentowana ujemnie) to napewno zmusiło by to ludzi do jej wydawania co nie oznacza że gospodarka poszła by do przodu, a dlaczego ? Ponieważ oszczędzanie było by utrudnione i potencjalny przedsiębiorca miał by nielada problem jak tu zaoszczedzić na nową inwestcje skoro ujemne oprocentowanie zmusza mnie by wydawać oszczędności ? Jest jeszcze kwestia związana z wolnościa każdego człowieka w tym wolnościa wyboru, nikt niema prawa nikog zmuszać do wydawania pieniędzy a ujemne oprocentowanie to robi. Mało to, jak tu oszczędzać przy takim oprocentowaniu, kupować jakieś łatwo zbywalne dobra a potem sprzedwać (paradoks i absurd)? Inne sposoby mi niewchodza do głowy. Jak oprocentowanie ujemne ma sie do kredytu ? I z czego ewentualny kredyt wypłacić skoro nie opłaca się oszczędzać ?

Jeśli chodzi o oprocentowanie 0% to to rozwiązanie wg mnie jest również nie do zaakceptowania. Po pierwsze chętnych na kredyty było by znacznie więcej niż depozytów, kredyt był by nieoprocentowany ale kredytowanie było by dużo mniejsze co utrudniało by rozwój wielu stabilnych i wypłacalnych firm które biora kredyt na dalszy rozwój, co w efekcie spowoduje wolniejszy rozwój gospodarki jako całości. Druga sprawa jest taka że ludzie w większym stopniu zaczeli by oszczędzać pieniądze pod materacem (tezauryzacja) gdyż wielu wiedząc że w banku nic nie zyskają wolało by zostawić pieniądze u siebie, jednocześnie odsuwając je od obiegu i powodując że rozwijalibyśmy się w żółwim tepie w stosunku do innych krajów. Zachodnie gospodarki mające oprocentowanie dodatnie rozwineły się dużo szybciej w stosunku do krajów arabskich w których jak Pan mówi stopy wynoszą 0%, a swój niewielki rozwój zawdzięczaja w głównej mierze ropie.

Podsumowując, nie da sie dogodzić każdemu, ale gospodarka jako całość zyska gdy oprocentowania będzie dodatnie.

[JAR]

Oczywiśćie że przy oprocentowaniu wynoszącym 1% wszystkie negatywne zjawiska charakterystyczne dla oprocentowania zmniejszają się i tracą znaczenie, a osobisty wysiłek zdobywa znaczenie większe niz nagatywne mechanizmy oprocentowania. Może to wywołać pozytywne zainteresowanie wzrostem inwestycji w realną gospodarkę - gdyż niższe stopy procentowe sklaniają do inwestowania.

Nie jest to jednak kompleksowe rozwiązanie problemu. Nadal nie ma emisji pieniądza, co w obliczu perspektyw większych inwestycji może spowalniać rozwój. Tak więc zmniejszanie stóp powinno wiazac sie z podejmowaniem normalnej emisji pieniądza, aby go nie zabrakło i aby rozwój gospodarczy nie stanął na skutek tzw. "nadprodukcji". Ożywieniu inwestycyjnemu i gospodarczemu, wzrostowi produkcji powinien towarzyszyć wzrost siły nabywczej, wzrost popytu efektywnego, wzrost masy monetarnej, co zaowocuje wzrostem dobrobytu i nie doprowadzi do "nadprodukcji" - polegającej na niedoborze środków finansowych a nie na nadmiarze dóbr.

Tak więc stopy w dół, rozsądek, praca i emisja w górę. To jest jeszcze bardziej optymalne rozwiązanie.
_________________
Jacek Andrzej Rossakiewicz, Demokracja Finansowa.
Zobacz: www.demokracja-finansowa.pl

[Patryk Koć]

[JAR]

Napisałem "oprocentowanie jest sposobem emisji pieniądza", bowiem oprocentowanie kont polega na pomnażaniu pieniędzy znajdujących się na kontach niezerowych. Rośnie ilość pieniędzy i choć nie są one drukowane to jest to rodzaj emisji, powiązanej nawet z konkretną dystrybucją.
Oczywiście, że oprocentowanie kredytów i "koszt pieniądz" nie jest jedynym źródłem wzrostu cen. Nigdy bym tego tak nie ujął. Jest to jedno z wielu możliwych źródeł wzrostu cen. Oprocentowanie kont może być źródłem wzrostu cen na skutek zwiększenia się ilości pieniądza w obiegu, kiedy powróci on na rynek w pomnożonej ilości (typowa inflacja) Oprocentowanie kredytów natomiast podnosi ceny towarów bez zwyżki ilości pieniądza (nie jest to więc klasyczna inflacja, gdyż ilość pieniądza na rynku nie musi się zwiększać, a wręcz przeciwnie poprzez spłatę kredytów zmniejsza się). Najczęściej jednak oba procesy oprocentowania idą ze sobą w parze. Na kontach pomnaża się pieniądze dla najbogatszych, z rynku ściąga się pieniądz od całej wspólnoty, aby spłacić kredyty. Tak więc realizuje się obie tendencje na raz: 1. inflacyjną na kontach i 2. deflacyjną za pomocą kredytów. Wypadkową może być nawet względnie stały poziom cen. Dynamika tych procesów finansowych objawi się natomiast powiększaniem różnic (dysproporcji) majątkowych. Bogaci będą się bogacić kosztem średnich i biednych. Liczebność klasy średniej będzie się zmniejszać. Tak jest obecnie na świecie, nie tylko w Polsce.

[Patryk Koć]

[JAR]

[ggolob]